Openbaar vervoer draagt bij aan het bereiken van maatschappelijke doelen. De verschillende overheden hebben daarom al sinds jaar en dag geld over voor openbaarvervoersdiensten en voor de voorzieningen eromheen. Momenteel subsidiëren ze ongeveer zestig procent van de kosten van het lokale en regionale openbaar vervoer. Het nationale spoorvervoer wordt overigens niet gesubsidieerd. In navolging van voorbeelden in het buitenland komen er ook in Nederland geregeld initiatieven van de grond om het openbaar vervoer gratis te maken. Niet ‘altijd-overal-voor-iedereen’, maar selectief: op specifieke trajecten, voor bepaalde doelgroepen, op bepaalde dagen, op bepaalde tijden, of tijdens bepaalde perioden of in combinatie met iets anders.
Vroege voorbeelden
-
Natransport van transferium Renesse naar het strand, campings en andere kernen in de Schouwse Westhoek (sinds 1999);
-
Dordrecht: op zaterdagen in december (sinds 2002);
-
Buslijnen tussen Noordwijk/Oegstgeest en Den Haag over de N44 (2004);
-
Amersfoort: op lijn 2 vanuit Nieuwland en Hoogland op zaterdagen en koopzondagen (zomer 2005);
-
Buslijn 65 tussen Zoutkamp en Groningen, voor Wvg’ers (sinds eind 2005);
-
Bezoekers van concertgebouwen en de schouwburgen in de drie grote steden.
Waarom gratis?
De initiatiefnemers die zich sterk maken voor (experimenten van) gratis openbaar vervoer laten zich leiden door verschillende doelen. Er zijn grofweg drie typen doelen te onderscheiden:
- Sociale doelen: participatie ouderen, Wmo’ers, evt. minima en werklozen. Zie hier enkele voorbeelden.
- Bereikbaarheidsdoelen: op hoofdwegen (Fileproof), in binnenstad (stedelijke bereikbaarheid) en bij recreatie en toerisme (evenementen, attracties en tijdens verblijfsrecreatie). Zie hier enkele voorbeelden.
- Marketing openbaar vervoer: ‘Ervaar het OV”, probeerkaartje, nieuwkomerskaart Waterland. Zie hier enkele voorbeelden.
Ontwikkelingen
Het Tweede Kamerlid Dijksma (PvdA) bracht eind 2005 een initiatiefnota uit met een pleidooi voor gratis vervoer voor 65+’ers, gehandicapten, forenzen, MBO-scholieren van 16 en 17 jaar en werkzoekenden. Het kabinet gaf echter aan iets te zien in tijdelijk ‘gratis’ of goedkoop openbaar vervoer voor forenzen, namelijk bij groot onderhoud aan het hoofdwegennet en op structurele fileknelpunten.
Maar in het nieuwe kabinet-Balkenende IV creëerde in zijn coalitieakkoord (februari 2007) veel meer ruimte voor experimenten. Er kwamen subsidies voor tal van projecten voor forensen en vier voor de groep 65+.
Samen met alle andere, niet door het Rijk gesubsidieerde experimenten zijn er nu tientallen projecten met gratis openbaar vervoer per jaar. Bent u benieuwd naar welke gratis OV-initiatieven er zoal zijn (geweest)? Bekijk dan de overzichten van 2006, 2007 , 2008 en 2009.
Wat doet het KpVV?
- We houden bij welke projecten er in het land zijn.
- We ontsluiten de beschikbare evaluatierapporten.
- We trekken lessen uit binnenlandse en buitenlandse voorbeelden.
- We leggen stelselmatig een verband met de doelen die een initiatiefnemer met ‘gratis ov’ beoogt.
- We publiceren er van tijd tot tijd over in KpVV-berichten.
