Sinds 1 juli 2006 zijn ov-autoriteiten verplicht concessies voor regionaal openbaar vervoer periodiek aan te besteden. Naar aanleiding van de motie-Roefs besloot het kabinet op 7 september 2007 deze verplichting niet te laten gelden voor het stadsvervoer in de drie grote steden.

Voorafgaand aan de aanbesteding stelt de ov-autoriteit een programma van eisen (pve) op. Hierin worden opgenomen het concessiedomein, de concessieperiode, eisen ten aanzien van het vervoer, de concessievoorschriften en de selectie- en gunningcriteria. Het beleidsmatig gerichte pve is de basis voor de offerteaanvraag: het bestek. Dat is het document dat op de markt wordt gebracht. Het bestek bevat alle informatie die voor vervoerders relevant is om een goede offerte te kunnen opstellen: de eisen, de wensen, de gunningcriteria, vervoerkundige informatie en de voorwaarden waaronder het vervoerbedrijf het vervoer zal moeten verzorgen, zoals de ontwikkelruimte en de financiële organisatie.

Het belangrijkste procedurele kader voor de .aanbesteding van openbaar vervoer is aanbestedingsrichtlijn voor leveringen, diensten en werken (Richtlijn 2004/18/EG). Hij is in Nederland geïmplementeerd door middel van het Besluit aanbestedingsregels voor overheidsdiensten (Bao) van 16 juli 2005. Het Bao is speciaal bedoeld voor overheden. Voor speciale sectoren en nutsbedrijven is er een vergelijkbare AmvB ontwikkeld, het Besluit aanbestedingsregels speciale sectoren (Bass), dat de doorwerking is van Richtlijn 2004/17/EG. Aanbestedingen door ov-bedrijven kunnen hieronder vallen. Binnen afzienbare tijd wordt een nieuwe aanbestedingswet van kracht. Voor meer informatie over aanbesteden: www.pianoo.nl en www.europadecentraal.nl/.

Ontwikkelingen

Tussen 2000 en eind 2010 zijn er ongeveer 90 ov-concessies aanbesteed. De belangrijkste resultaten en ontwikkelingen zijn:

• De eerste ronde van aanbestedingen leidde gemiddeld tot 20 à 30% meer openbaar vervoer en meestal tot nieuw lagevloermaterieel met schone motor en met goede reisinformatie aan boord.
• Het concessiedomein is in de loop der jaren groter geworden door samenvoeging van concessiegebieden en door intermodale aanbestedingen.
• De concessieperiode wordt langer: hij was eerst beperkt tot maximaal 6 jaar, later tot 8 jaar en door de PSO-verordening is het maximum voor busconcessies nu 10 jaar. Voor railconcessies (tram, metro, trein) geldt een maximale concessieduur van 15 jaar. Voor multimodale concessies met rail is ook 15 jaar het maximum, mits rail 50% van de omzet uitmaakt.
• Er lijkt een tendens naar meer voorschriften vooraf in het bestek (plaats van de ontwikkelfunctie).
• Er zijn weinig nieuwe toetreders geweest in de markt. Het aantal inschrijvers lijkt te dalen.
• De eerste jaren kwam het enkele keren voor dat de tijd tussen de definitieve gunning en de start van de concessieperiode te kort was. Inmiddels wordt meestal als implementatietijd minimaal 9 maanden in acht genomen bij busconcessies en minimaal 18 maanden bij railconcessies.

Wat doet het KpVV?

• Het is sinds 1999 actief op dit gebied met bijeenkomsten, de ontwikkeling van de concessiecyclus, het uitbrengen van handreikingen, actuele berichtgeving en het MIPOV.
• Het ontwikkelt samen met overheden, vervoerders en adviesbureaus de Toolbox Beter Bestek om het proces van concessieverlening verder te verbeteren. Dit is een gereedschapskist met een stappenplan voor het aanbestedingsproces, ‘best practices’ voor de inhoud en voorbeeldbesteksteksten. De toolbox wordt geregeld aangevuld en geactualiseerd.
• Het brengt jaarlijks de dynamiek van de aanbestedingen in kaart door het uitbrengen van een concessieposter. Hierop is te zien welke concessies er zijn, welke vervoerders concessiehouder zijn en wat de concessieperiode is.
• Het organiseert verschillende monitors. Zie concessiemanagement.